THẾ GIỚI

1. Hoa Kỳ đặt lộ trình thay thế hệ thống mật mã hiện nay bằng công nghệ chống máy tính lượng tử, một số hệ thống quan trọng trước năm 2031 và tất cả các hệ thống trước năm 2035.
Ngày 27/10/2026, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Hoa Kỳ (NIST) công bố báo cáo về lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử (Post-Quantum Cryptography – PQC), nhằm bảo vệ thông tin trước khả năng máy tính lượng tử có thể phá vỡ các phương pháp bảo mật đang được sử dụng phổ biến hiện nay.
Vì sao phải thay thế hệ thống mật mã hiện nay? Khi gửi thông tin qua Internet, thực hiện giao dịch ngân hàng, ký văn bản điện tử hoặc truy cập các hệ thống bảo mật, chúng ta đều dựa vào những thuật toán mật mã để bảo vệ dữ liệu và xác định đúng người gửi. Trong đó, các thuật toán như RSA và ECC được sử dụng rộng rãi vì máy tính thông thường cần thời gian cực lớn để giải những bài toán toán học làm nền tảng cho chúng. Tuy nhiên, máy tính lượng tử trong tương lai, nếu đạt đủ năng lực, có thể sử dụng các thuật toán đặc biệt để giải những bài toán này nhanh hơn rất nhiều, từ đó phá vỡ cơ chế bảo mật của các hệ thống hiện tại. Điều đó có nghĩa là thông tin ngân hàng, dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và tài liệu nhà nước được bảo vệ bằng các phương pháp cũ có thể không còn an toàn. Nguy cơ còn đến sớm hơn thời điểm máy tính lượng tử đủ mạnh: kẻ tấn công có thể thu thập dữ liệu đã mã hóa ngay từ hôm nay, lưu trữ lại và chờ đến khi có công nghệ phù hợp để giải mã. Vì vậy, NIST yêu cầu chuyển sang các phương pháp mật mã mới được thiết kế để chống lại kiểu tấn công bằng máy tính lượng tử. Các phương pháp này vẫn hoạt động trên máy tính điện tử thông thường, không đòi hỏi phải có máy tính lượng tử.
Những hệ thống phải chuyển đổi trước năm 2031. Theo lộ trình của NIST, các hệ thống liên bang Hoa Kỳ có giá trị cao và hệ thống có tác động lớn phải chuyển sang phương pháp thiết lập khóa hậu lượng tử trước ngày 31/12/2030. Đây là công nghệ giúp hai bên tạo ra khóa bí mật để mã hóa thông tin trao đổi. Các hệ thống này cũng phải chuyển sang chữ ký số hậu lượng tử trước ngày 31/12/2031, nhằm bảo đảm tính xác thực của người ký và tính toàn vẹn của tài liệu điện tử.
Lộ trình sau năm 2031. Trong giai đoạn 2031–2035, Hoa Kỳ tiếp tục chuyển đổi các hệ thống thông tin còn lại, bao gồm những phần mềm, thiết bị và hạ tầng cũ khó nâng cấp. Các thuật toán khóa công khai dễ bị máy tính lượng tử tấn công sẽ bị NIST xếp vào diện không còn được khuyến nghị sau năm 2030 và không còn được phép sử dụng theo các tiêu chuẩn, hướng dẫn của NIST sau năm 2035. Ba tiêu chuẩn hậu lượng tử chủ yếu đã được NIST ban hành gồm ML-KEM dùng để thiết lập khóa, ML-DSA và SLH-DSA dùng cho chữ ký số. Quá trình chuyển đổi đòi hỏi nâng cấp không chỉ phần mềm mà cả hệ thống ngân hàng, viễn thông, chữ ký số, chứng thư số, trung tâm dữ liệu và các hạ tầng thông tin quan trọng.
Nguồn: NIST, báo cáo IR 8547, ngày 27/10/2026: https://csrc.nist.gov/pubs/ir/8547/final

2. Chế tạo chất xúc tác bền hơn cho sản xuất hydro bằng điện phân nước.
Nhóm nghiên cứu công bố trên Nature Materials ngày 12/11 cấu trúc xúc tác gồm các nguyên tử ruthenium–oxy–chromium (Ru–O–Cr), trong đó chromium giúp hạn chế ruthenium bị oxy hóa và hòa tan trong quá trình điện phân. Tốc độ hòa tan ruthenium giảm 55,7 lần so với xúc tác ruthenium đơn nguyên tử thông thường. Trong hệ điện phân nước màng trao đổi proton, xúc tác duy trì hoạt động 285 giờ ở mật độ dòng 1 A/cm², với tốc độ suy giảm điện áp thấp hơn 6,8 lần so với xúc tác đối chứng ruthenium đơn nguyên tử. Kết quả hướng tới nâng cao độ bền xúc tác trong sản xuất hydro xanh.
Nguồn: https://www.nature.com/articles/s41563-026-02783-4

3. Xây dựng bản đồ tế bào chi tiết của vùng não liên quan đến vận động và cảm xúc.
Nhóm nghiên cứu quốc tế công bố hơn 20 công trình trên các tạp chí Cell và các tạp chí liên quan, xây dựng bản đồ tế bào của hạch nền (basal ganglia) – vùng não tham gia điều khiển vận động, hình thành thói quen, cảm xúc và ra quyết định. Nghiên cứu phân tích khoảng 21 triệu tế bào từ mô não người cùng dữ liệu ở chuột và hai loài khỉ, xác định các loại tế bào, hoạt động gen và vị trí của chúng. Bản đồ có thể hỗ trợ nghiên cứu Parkinson, Huntington, tâm thần phân liệt và các rối loạn thần kinh; đây chưa phải là phương pháp điều trị đã được kiểm chứng.
Nguồn: https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/cellular-atlas-created-basal-ganglia-key-brain-region-2026-11-12/

4. Châu Âu sử dụng vệ tinh để phát hiện sớm thoái hóa đất.
Dự án EWALD do Liên minh châu Âu tài trợ đang sử dụng dữ liệu vệ tinh kết hợp khảo sát thực địa để phát hiện và theo dõi thoái hóa đất trước khi biểu hiện rõ trên mặt đất. Nghiên cứu đang triển khai tại Ukraine và Morocco, những khu vực chịu sức ép từ khai khoáng, công nghiệp và biến đổi khí hậu. Cách tiếp cận này sử dụng dữ liệu vệ tinh để theo dõi tài nguyên đất trên diện rộng, hỗ trợ cảnh báo sớm và quản lý đất nông nghiệp, lâm nghiệp và môi trường.
Nguồn: European Research Executive Agency: https://rea.ec.europa.eu/news/space-soil-detecting-land-degradation-it-becomes-crisis-2026-09-24_en

VIỆT NAM

5. Đà Nẵng thử nghiệm thành công UAV giao hàng, công khai 3.000 bộ dữ liệu mở.
Theo báo cáo của UBND thành phố ngày 13/11, Đà Nẵng đã thử nghiệm thành công phương tiện bay không người lái (UAV) phục vụ giao hàng; hoàn thành xóa 100% vùng lõm sóng tại các thôn, cụm dân cư và 9/9 điểm trường vùng sâu, vùng xa. Thành phố đã công bố danh mục 3.000 bộ dữ liệu mở, kèm đặc tả giao diện lập trình ứng dụng (API) để doanh nghiệp, trường học và viện nghiên cứu khai thác. Đến ngày 12/11, tổng vốn bố trí cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt hơn 1.967 tỷ đồng, đã giải ngân hơn 1.309 tỷ đồng, tương đương 66,6%.
Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/da-nang-danh-hon-1967-ty-dong-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-va-chuyen-doi-so-post1148133.vnp

6. Phát triển chip gene người Việt phục vụ xác định danh tính liệt sĩ.
Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, Trường Đại học VinUni xây dựng bộ dữ liệu hơn 1.000 hệ gene người Việt (VN1K). Từ dữ liệu này, nhóm phát triển VinGenChip, chip chuyên dụng nhận diện các biến thể gene đặc trưng của người Việt.
VinGenChip đang được sử dụng trong Dự án Ngân hàng gene liệt sĩ và thân nhân, giúp phân tích dữ liệu gene của thân nhân để đối chiếu với ADN từ hài cốt. Theo nhóm nghiên cứu, chip có khả năng nhận diện biến thể gene đặc trưng của người Việt hiệu quả hơn một số sản phẩm nhập khẩu và có chi phí thấp hơn. Công nghệ này kết hợp với NGS-SNP, cho phép phân tích ADN từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng.
Nguồn: https://vnexpress.net/du-an-1-000-bo-gene-nguoi-viet-giup-tang-kha-nang-dinh-danh-liet-si-5102029.html

7. Robot tự hành AMR I150 do Việt Nam phát triển được cung cấp cho khách hàng tại châu Âu.
Phòng Robotics, Công ty Phenikaa-X (Tập đoàn Phenikaa) phát triển robot tự hành AMR I150 trong 8 tuần, phục vụ vận chuyển và kiểm kê tại thư viện, kho hàng và môi trường công nghiệp. Robot có khả năng tự định vị, lập đường đi, tránh vật cản, mang tải trọng đến 150 kg và nâng camera AI lên độ cao 2,5 m để kiểm kê sách, hàng hóa ở các vị trí cao. Tháng 7/2025, sản phẩm được cung cấp cho khách hàng tại Luxembourg, đánh dấu lần đầu Phenikaa-X xuất khẩu robot sang thị trường châu Âu.
Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân, 17/6/2025: https://daibieunhandan.vn/robot-tu-hanh-amr-i150-khi-cong-nghe-make-in-phenikaa-vuon-tam-quoc-te-10376408.html; Công đoàn Việt Nam, 13/10/2025: https://congdoanvietnam.vn/lao-dong-sang-tao/hanh-trinh-dua-robot-viet-nam-di-han-quoc-nhat-ban-chau-au-cua-mot-giang-vien-dai-hoc-14475.tld

8. Công nghệ nuôi cấy mô được sử dụng để chủ động nguồn giống dứa MD2.
Tại TP.HCM, Hợp tác xã Phát triển giống và Nông nghiệp công nghệ cao Phước Thành đang sản xuất giống dứa MD2 bằng công nghệ nuôi cấy mô, đồng thời liên kết với nông dân để hình thành vùng sản xuất.
Nuôi cấy mô cho phép nhân nhanh cây giống từ vật liệu thực vật trong điều kiện kiểm soát về dinh dưỡng, ánh sáng và vô trùng. Theo thông tin của đơn vị, sau khoảng 3–4 tháng, cây giống được chuyển ra ngoài để tiếp tục dưỡng và thích nghi trước khi đưa vào sản xuất.
Với dứa MD2, bài toán công nghệ không chỉ là tạo cây giống mà còn là chủ động nguồn giống đồng đều để xây dựng vùng nguyên liệu và chuỗi sản xuất.
Nguồn: https://baotintuc.vn/hop-tac-xa-chu-dong-nguon-giong-dua-md2-bang-cong-nghe-nuoi-cay-mo-post553738.html
Văn phòng 57 Bộ KH&CN tổng hợp