II. THẾ GIỚI

1. AI đang chuyển từ công cụ hỗ trợ sang tác nhân tham gia trực tiếp vào nghiên cứu

Anthropic, công ty AI hàng đầu thế giới, cho biết các tác nhân AI Claude đang được sử dụng ngày càng sâu trong hoạt động nghiên cứu và phát triển AI. Theo số liệu của công ty, tính đến tháng 8/2026, Claude đã có thể tự thực hiện phần lớn công việc trong khoảng 26% các nhiệm vụ R&D về AI của Anthropic; hơn 90% nhiệm vụ có sự tham gia của AI ở mức có thể phối hợp với con người. Khoảng 30.000 tác nhân AI đang thực hiện các công việc nghiên cứu và kỹ thuật trên nền tảng nội bộ được Anthropic sử dụng nhiều nhất.

Điểm đáng chú ý là AI đang chuyển từ việc trả lời câu hỏi hoặc hỗ trợ từng công đoạn sang thực hiện những chuỗi nhiệm vụ nghiên cứu tương đối độc lập, từ viết và kiểm tra mã, tiến hành thí nghiệm đến phân tích kết quả. Đây có thể là một thay đổi đáng kể trong cách tổ chức hoạt động R&D tại các phòng thí nghiệm công nghệ cao.

Nguồn: Anthropic, 17/9/2026.

2. Sử dụng 37.000 tác nhân AI cùng nghiên cứu tìm thuốc điều trị ung thư phổi

Một nhóm nghiên cứu do nhà khoa học máy tính James Zou tại Đại học Stanford (Mỹ) dẫn đầu đã xây dựng một hệ thống “công nghệ sinh học ảo”, trong đó có tới 37.000 tác nhân trí tuệ nhân tạo cùng thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu thuốc. Hệ thống được tổ chức tương tự một công ty công nghệ sinh học, với một “nhà khoa học trưởng” bằng AI điều phối các nhóm chuyên trách về xác định mục tiêu điều trị, phân tích dữ liệu và thiết kế thử nghiệm. Nền tảng sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn Claude của Anthropic.

Nhóm nghiên cứu giao cho hệ thống phân tích kết quả của hơn 55.000 thử nghiệm lâm sàng. Từ dữ liệu này, các tác nhân AI xác định một số dấu hiệu có liên quan đến khả năng một loại thuốc tiến tới thị trường. Trong một thử nghiệm khác, hệ thống được yêu cầu đánh giá CD276, một protein có khả năng làm suy giảm đáp ứng miễn dịch và được biểu hiện cao trong các khối u phổi. Hệ thống đề xuất sử dụng một kháng thể nhận diện CD276 gắn với thuốc chống ung thư như một hướng điều trị tiềm năng.

Điều đáng chú ý là đây chưa phải một loại thuốc do AI tạo ra và đã được thử nghiệm trên người. Các dự đoán của hệ thống vẫn chưa được kiểm chứng bằng thí nghiệm thực tế hay thử nghiệm lâm sàng. Giá trị hiện tại của nghiên cứu nằm ở việc chứng minh khả năng huy động hàng chục nghìn tác nhân AI để đồng thời xử lý một khối lượng rất lớn dữ liệu và nhiệm vụ nghiên cứu thuốc.

Nguồn: Nature, How a team of AIs discovered a promising lung-cancer drug, 17/9/2026; nghiên cứu công bố trên Science.

3. AI và robot được đưa vào từng công đoạn trong các vườn cây ăn quả

Một nhóm nghiên cứu tại Cornell University đang phát triển hệ thống kết hợp AI, robot và cảm biến để nhận diện quả, lá và cành cây trong các vườn táo, anh đào. Công nghệ hướng tới tự động hóa nhiều công việc như thụ phấn, tỉa quả, làm cỏ và thu hoạch. Dự án được đầu tư 7,5 triệu USD trong bốn năm; tại một số vùng trồng cây ăn quả ở bang Washington, chi phí lao động có thể chiếm hơn 60% tổng chi phí sản xuất.

Công nghệ này cho thấy robot nông nghiệp đang chuyển từ thử nghiệm đơn lẻ sang khả năng thực hiện một chuỗi công việc trong toàn bộ quy trình canh tác. Giá trị công nghệ nằm ở khả năng kết hợp nhận dạng bằng AI với thao tác chính xác của robot trong môi trường ngoài trời phức tạp.

Nguồn: Cornell University.

4. Điện toán lượng tử giúp rút ngắn thời gian mô phỏng thiết kế ô tô và động cơ máy bay

Một nghiên cứu được công bố tại Hội nghị IEEE Quantum Week 2026 cho thấy thuật toán lượng tử có thể được tích hợp vào phần mềm mô phỏng kỹ thuật công nghiệp để xử lý một số khâu tính toán phức tạp. Trong các mô hình thử nghiệm đối với ô tô, động cơ máy bay, máy khoan công nghiệp và cánh bơm, phương pháp kết hợp máy tính lượng tử và máy tính truyền thống giúp giảm thời gian mô phỏng từ 5,9% đến 14,6%. Các mô hình có quy mô tới 35 triệu điểm dữ liệu; một trường hợp mô phỏng thường mất khoảng 7 ngày có thể tiết kiệm gần một ngày tính toán.

Điểm mới nằm ở chỗ máy tính lượng tử không thay thế toàn bộ hệ thống tính toán truyền thống mà chỉ đảm nhiệm một khâu khó trong quá trình tối ưu hóa. Cách tiếp cận này mở ra khả năng đưa công nghệ lượng tử vào các bài toán kỹ thuật thực tế, đặc biệt trong thiết kế phương tiện, động cơ và các sản phẩm công nghiệp phức tạp.

Nguồn: IonQ và Synopsys, 17/9/2026.

II. TRONG NƯỚC

5. Kết hợp Big Data, AI và công nghệ gene để tạo giống cây trồng có tính trạng mong muốn

Chuyên gia công nghệ sinh học cây trồng Quách Truyền, người sáng lập và Giám đốc điều hành PlantEdits, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chuyển gen và chỉnh sửa gene cây trồng trong buổi phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Washington, Mỹ ngày 17/9/2026 rằng Việt Nam có thể kết hợp Big Data, AI và sinh tin học để khai thác nguồn gene, nhanh chóng xác định những gene có giá trị kinh tế, sau đó sử dụng các công nghệ chỉnh sửa gene như CRISPR để tạo ra các tính trạng mong muốn.

Hướng tiếp cận này rút ngắn khoảng cách từ khai thác nguồn gene đến tạo sản phẩm giống cây trồng mới. Điểm đáng quan tâm là AI không được sử dụng độc lập mà trở thành công cụ hỗ trợ toàn bộ quá trình từ phân tích dữ liệu gene, xác định mục tiêu đến thiết kế và kiểm chứng tính trạng.

Nguồn: VietnamPlus, 17/9/2026.

6. Công nghệ “mũi điện tử trên chip” mở hướng phát hiện bệnh phổi

Tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, các nhà nghiên cứu đang phát triển những hướng cảm biến thông minh kết hợp xử lý AI ngay trên thiết bị. Một hướng đáng chú ý là “mũi điện tử trên chip”, mô phỏng khả năng nhận biết mùi của hệ thống khứu giác và sử dụng AI để phân tích các tín hiệu hóa học, hướng tới hỗ trợ nhận diện bệnh phổi. Nghiên cứu cũng mở rộng sang các hệ thống điều khiển bằng giọng nói tiêu thụ năng lượng thấp và xử lý tín hiệu cho các ứng dụng y sinh, radar.

Điểm mới của hướng công nghệ này là dữ liệu được xử lý ngay gần nơi phát sinh thay vì phải liên tục truyền toàn bộ dữ liệu về máy chủ. Điều đó giúp giảm độ trễ, giảm lượng dữ liệu truyền đi và tạo điều kiện đưa các hệ thống cảm biến thông minh vào những thiết bị nhỏ, hoạt động với công suất thấp.

Nguồn: Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội.

7. UAV vận tải có khả năng mang tải tới 100 kg được bay thử nghiệm

CT UAV, công ty thành viên của CT Group Hi-Tech, vừa công bố thiết kế và bay thử nghiệm thành công UAV vận tải hạng nặng CT Pegas 230. UAV có khối lượng cất cánh tối đa 230 kg và khả năng mang tải tới 100 kg. Sản phẩm được định hướng vận chuyển hàng hóa, thiết bị và vật tư tới những khu vực khó tiếp cận như miền núi, cao nguyên, biển đảo và vùng sông nước. Ngay trong ngày đầu công bố, CT UAV cho biết đã nhận đơn đặt hàng 135 máy bay từ một số đơn vị trong nước.

Khả năng mang tải lớn mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng của UAV từ quan sát, chụp ảnh sang vận tải. Công nghệ này có thể phục vụ logistics, cứu hộ, vận chuyển vật tư tới vùng bị chia cắt và những công trình mà phương tiện mặt đất khó tiếp cận.

Nguồn: CT UAV; VietnamPlus, 17/9/2026.

8. Công nghệ sinh học phân tử mở rộng khả năng xét nghiệm nhiều bệnh trên cùng một nền tảng

Tại Bệnh viện Đa khoa Long An, tỉnh Tây Ninh, hệ thống xét nghiệm sinh học phân tử thế hệ mới Cobas 5800 được đưa vào sử dụng, cho phép thực hiện tối đa 144 xét nghiệm trong 8 giờ và nhiều xét nghiệm trên cùng một mẫu bệnh phẩm. Hệ thống tự động hóa nhiều công đoạn từ xử lý mẫu, khuếch đại vật liệu di truyền đến phân tích và trả kết quả, phục vụ chẩn đoán và theo dõi HIV, viêm gan B, viêm gan C và tầm soát nguy cơ ung thư cổ tử cung.

Giá trị của công nghệ nằm ở khả năng chuẩn hóa và tăng tốc xét nghiệm sinh học phân tử, đồng thời giúp người bệnh tại địa phương tiếp cận kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu mà không nhất thiết phải chuyển lên tuyến trên. Đây là một hướng quan trọng trong phát triển công nghệ y sinh và chẩn đoán chính xác.

Nguồn: Bộ Khoa học và Công nghệ; Bệnh viện Đa khoa Long An.

9. Đà Nẵng hợp tác phát triển vật liệu mới, vật liệu tái chế và vật liệu xây dựng bền vững

Đà Nẵng đang hợp tác với đối tác Nhật Bản để nghiên cứu và phát triển vật liệu mới, vật liệu tái chế và vật liệu xây dựng bền vững. Hướng hợp tác tập trung vào nghiên cứu công nghệ vật liệu và khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào các ứng dụng phục vụ tăng trưởng xanh.

Điều đáng quan tâm là nghiên cứu vật liệu mới được tiếp cận đồng thời từ yêu cầu về tính năng kỹ thuật và khả năng tái chế, sử dụng hiệu quả tài nguyên. Đây là hướng có thể tạo ra các sản phẩm vật liệu mới phục vụ xây dựng, công nghiệp và các lĩnh vực công nghệ cao.

Nguồn: VietnamPlus.

10. Chế phẩm sinh học giúp giảm sử dụng phân hóa học trong sản xuất lúa

Một mô hình xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học tại Bắc Ninh cho thấy lượng phân bón hóa học có thể giảm khoảng 20%, chi phí phân bón giảm khoảng 1,2–1,5 triệu đồng/ha/vụ, trong khi hiệu quả kinh tế tăng khoảng 6,2 triệu đồng/ha/vụ. Mô hình năm 2026 được triển khai trên diện tích 10 ha.

Công nghệ xử lý phụ phẩm nông nghiệp bằng chế phẩm sinh học đồng thời giải quyết hai vấn đề: tận dụng rơm rạ tại ruộng và giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học. Đây là hướng công nghệ có thể mở rộng trong sản xuất lúa theo hướng tiết kiệm đầu vào và giảm tác động môi trường.

Nguồn: Các cơ quan chuyên môn về nông nghiệp tại Bắc Ninh.

Văn phòng 57 Bộ KHCN tổng hợp